de zes smaken

De vijf elementen komen ook terug in de zes smaken, die ieder uit twee elementen bestaan.
De zes smaken spelen een rol bij de Ayurvedische farmacologie: met behulp van de smaken
en de daarbij behorende eigenschappen is de situatie in het lichaam te beïnvloeden.
Veel van de Ayurvedische complexpreparaten zijn zorgvuldig samengestelde 'paletten'
van verschillende smaken, die in die specifieke samenstelling een synergistische werking op het lichaam hebben.
In die synergistische werking komen een aantal aspecten aan bod die van belang zijn bij het weer in balans brengen
van het lichaam of bij het genezen van een specifieke klacht.

De zes smaken zijn:
Zoet (suiker, honing, brood, aardappels, rijst, vlees)
Zuur (azijn, citroen, sinaasappel, alcohol)
Zout zout ( sojasaus, zeewier)
Bitter (rabarber, geelwortel (koenjit),
Scherp (spaanse peper, witte peper, mosterd, basilicum)
Astringent of wrang (spinazie, bladsla)

In de typische Nederlandse maaltijd overheersen de smaken zoet, zuur en zout.
Omdat in Ayurveda harmonie en balans centraal staan,
moeten in elke maaltijd alle smaken aan bod komen.
De mix is afhankelijk van je constitutie.

• De kapha-constitutie
  
  (aarde), wordt onder andere gekenmerkt door passiviteit en neiging tot overgewicht.
  Een maaltijd gericht op het verminderen van kapha bevat
  daarom weinig "zoet en "zuur" en "zout"
  terwijl "bitter", "scherp" en "astringent" duidelijk aanwezig zijn.
  
• De vata-constitutie
  
  (lucht) zijn gevoelig voor scherpe, bittere en wrange smaken.
  Een vata-type moet bij voorkeur etenswaren nemen met zoete, zoute en zure smaken.
  
• De pitta-constitutie
  
  (vuur) zijn gevoelig voor zure, zoute en scherpe smaken. Vermijden dus!
  Een pitta-type komt in balans met zoete, bittere en wrange smaken
  
  In onderstaande tabel staan de zes smaken vermeld met per smaak de samenstelling,
  het effect en de eigenschappen van die smaak.
  

  SMAAK	SAMENSTELLING	VERHOOGT	VERLAAGT	EIGENSCHAPPEN
  ZOET	Aarde en Water	Kapha	Vata en Pitta	Verkoelend
  ZUUR	Aarde en Vuur	Pitta	Vata	Verwarmend
  ZOUT	Vuur en Water	Pitta	Vata	Verwarmend
  SCHERP	Vuur en Lucht	Pitta	Kapha	Verwarmend
  BITTER	Lucht en Ether	Vata	Kapha en Pitta	Verkoelend
  WRANG	Lucht en Aarde	Vata	Kapha en Pitta	Verkoelend

  
  
  Het "smaak-idee" is niet alleen van toepassing op voedsel, maar ook op de geneeskrachtige kruiden die in Ayurveda gebruikt worden. Gezondheidsproblemen die veroorzaakt worden door een overmaat aan
  "kapha" worden bestreden met bittere, scherpe en astringente kruiden.

DE ZOETE SMAAK
Zoete spijzen zijn zwaar, waterig en aards.
Ze bouwen op, leiden dus tot gewichtstoename en werken (fruit en groente uitgezonderd) slijmvorming
en uiteindelijk verstopping en verkoudheid in de hand.
Op de droogte van Vata hebben ze een neutraliserende invloed;
ze versterken het vocht en de zwaarte van Kapha;
Pitta kan ze het beste verdragen.
Tot de zoete levensmiddelen behoren alle dingen die we in grote hoeveelheden eten,
ook al lijken ze in eerste instantie niet zoet, omdat we het merendeel ervan gekruid eten.
Denkt u daarom aan de ongekruide producten:
alle geconcentreerde voedingsmiddelen: graan en graanproducten
zoals brood, gebak, noedels, pasta enz., melk en melkproducten, peulvruchten,
noten en zaden, vlees en vis, vet en olie, suiker, siroop, honing etc.
Eveneens hiertoe behoren de niet-geconcentreerde levensmiddelen:
fruit, salade en groente, die echter niet de schadelijke zware en slijmvormende eigenschappen bezitten.

DE ZURE SMAAK
Zuur is aards en vurig en heeft daardoor een harmoniserende invloed op Vata.
Zuur heeft een eetlust- en spijsverteringsbevorderende werking
en heeft in het algemeen een licht verwarmend effect op het hele lichaam.
Voorbeelden van zure voedingsmiddelen zijn in melk- of azijnzuur ingemaakte groenten
en vruchten of zuur fruit.
Hier geldt de waarschuwing: niet overdrijven!
Pitta verdraagt zuur niet zo goed en
bij Kapha-typen versterkt het de neiging tot zwaarlijvigheid.

DE ZOUTE SMAAK
De smaakrichting zout is vurig en waterig.
Zout stimuleert (in kleine hoeveelheden) de spijsvertering en bloedsomloop.
Te veel zout leidt zoals bekend tot hoge bloeddruk
(is achterhaald en op zn minst zeer twijfelachtig) en andere klachten.
Zout houdt water in het lichaam vast.
Zout neutraliseert Vata,
maar versterkt Pitta en Kapha.
Voorbeelden van zoute voedingsmiddelen zijn zoute pindas, chips, gezouten vis,
gepekelde waren, algen, het meeste fast- en junkfood, blikmaaltijden, smaakstoffen
en andere producten uit de levensmiddelenindustrie.
Het hoge gehalte aan zout in industrieproducten is dikwijls heel goed verhuld
en valt daardoor niet meteen op.
Keukenzout uit anorganische bronnen (bijvoorbeeld mijnen) kan door de mens slechts
in kleine doses (minder dan 1 gram per dag) zo verteerd worden,
dat het ook in de cellen kan worden opgenomen.
Al het overige moet weer uitgescheiden worden, wat de desbetreffende organen belast.
Het is noodzakelijk om in de behoefte aan mineralen te voorzien
door het consumeren van groente en fruit,
waarin ze in een groter verband samen met vitale stoffen
en informatie uit levende cellen - in een organische omgeving - voorkomen.
Mineralen uit water kunnen net zo min als keukenzout worden afgebroken.
Onze cellen voeden zich niet met mineralen uit drinkwater!

DE SCHERPE SMAAK
Scherp (pittig tot zeer heet) is een luchtige,
vurige, hete smaakrichting, die het spijsverteringsvuur sterk opstookt
en daarom voor Kapha- en ook Vata-personen (in kleinere hoeveelheden) nuttig is.
Daarnaast werkt de scherpe smaak verwarmend en zuiverend.
Tot de scherpe voedingsmiddelen behoren peper, cayenne- of chilipeper, knoflook,
gember, ui en andere scherpe specerijen.
Een teveel aan scherp kan tot geirriteerdheid van het maagslijmvlies
en tot prikkelbaarheid, agressiviteit en intolerantie leiden.

DE BITTERE SMAAK
De smaakrichting bitter is het koudst en het lichtst.
Ze is met de elementen vuur en ether verbonden en heeft zodoende een versterkende werking
op Vata en een neutraliserende op Pitta en Kapha.
Bittere levensmiddelen maken open en helder,
ondersteunen het denken en bezitten vaak antibiotische eigenschappen.
Ze bevorderen het afnemen van gewicht en neutraliseren de andere smaken.
Voorbeelden van bittere voedingsmiddelen zijn: radicchio, cichorei, andijvie, paardebloem,
veel wilde kruiden (zoals artemisia, bijvoet, alsem) en
bittertjes zoals absint, fernet branca enz.
Indien iemand last heeft van een (geel-)beslagen tong en een slechte reuk uit de mond zijn
vooral bij Pitta-mensen maagbitters voor het eten erg effectief gebleken (10 tot 20 druppels volstaan!).
Voedingsmiddelen van de bittere smaakrichting helpen ook tegen trek in suiker
(zoals bij hyperactieve en aan suiker verslaafde kinderen!)
en reguleren de lever en pancreas.
Voor luchtige Vata-typen heeft de scherpe smaak de voorkeur om de spijsvertering te stimuleren.

DE SAMENTREKKENDE SMAAK
De smaakrichting astringent (wrang) is luchtig en aards
en kan als samentrekkend en licht metallisch gekarakteriseerd wroden.
Ze versterkt Vata en reduceert Pitta en Kapha.
Ze droogt uit en is derhalve goed tegen diarree.
Over het algemeen vermindert de smaak het spijsverteringsvuur.
Voorbeelden van de samenstrekkende smaakrichting zijn: granaatappel, vossenbes, houtappel,
kwee-appel, sleedoorn (alle tevens met een zure component),
maar vooral kruiden die onder meer looizuur bevatten (zoals gentiaan, framboosblad, duizendknoop,
hazekervel, brandnetel, geelwortel, koningskaars en herderstasje).

Kruiden
Belangrijk: De Ayurveda heeft inzicht in kruiden met betrekking tot de eigenschappen
en effecten ervan in het lichaam en op de dosha's.
Daarom is bij een combinatie van kruiden de totale versterkende/verhogende
of verminderende/verlagende werking in het lichaam van belang,
niet het 'actieve' bestanddeel van ieder kruid.
Een kruid kan verwarmend werken in combinatie met een tweede kruid,
maar ook verkoelend als er een ander tweede kruid wordt gekozen.
Zo heeft ieder middel z'n eigen specifieke combinatie.

Enkele keukenkruiden
Mensen met
een pitta-constitutie, hebben veel 'warmte' in het lichaam.
Daarom kunnen ze beter 'verkoelende' kruiden nemen.
Koriander en venkel bijvoorbeeld zijn verkoelend en daarom geschikt voor pitta-types.

Gember en kruidnagel zijn verwarmend en dus beter geschikt voor vata-types.

Kapha-types profieteren van scherpe en opwekkende kruiden als peper.

In principe zijn voor wat betreft kruiden alle kruiden geschikt voor vata-types en kapha-types.

Voor vata-types zijn de verwarmende kruiden vooral goed, voorzichtigheid is geboden met scherpe kruiden.
Scherpe kruiden zijn wel het beste om kapha te verminderen.

De beste smaak voor pitta-types is bitter.
Zuur is een sterk nadelige pitta-smaak en
zout is slecht voor de pitta-huid.
Basilicum (vers!), Dille, Foelie, Gember* (vers!),
Kaneel, Kerrieblad, Komijn, Koriander, (Peper)munt,
Peterselie, Saffraan, Vanille, Venkel en Wintergroen
zijn bijvoorbeeld geschikt voor pitta-types.

Amandel, Anijs, Basilicum (droog), Cayennepeper,
Fenegriek, Foelie, Gember (gedroogd), Knoflook, Kruidnagel,
Laurierblad, Maanzaad, Mosterdzaad, Nootmuskaat, Oregano,
Paprika, Piment, Rozemarijn, Salie, Steranijs, Tijm en zout
zijn niet geschikt voor pitta-types.

*Verse gember is een van de weinige scherpe kruiden die door pitta-types mag worden gegeten.
Ondanks de scherpe smaak is gember namelijk zoet en heeft daardoor een verkoelende werking.

Niet alleen bij kruiden zijn de smaken belangrijk.
Dit geldt natuurlijk ook voor bijvoorbeeld groenten en zuivel.

Ziekten
De individuele constitutie vertelt over het algemeen voor wat voor ziekte de persoon 'aanleg' heeft.
Kapha-types bijvoorbeeld, neigen naar kapha-ziekten (vooral in de luchtwegen)
zoals verkoudheid en verstoppingen.

Pitta-types neigen dus naar pitta-ziekten (bijvoorbeeld ontstekingen, maagzuur)

vata-types naar vata-ziekten (alles wat te maken heeft met droogte en beweging
zoals bijvoorbeeld (obstipatie en parkinson).

Mensen kunnen echter ook aan een ziekte lijden, die van een andere aard is dan een constitutie,
zoals een pitta-persoon die aan verkoudheid lijdt, wat normaal gesproken een kapha-aandoening is.
Daarom moet er niet alleen rekening worden gehouden met de aard van de persoon,
maar ook met die van de ziekte en beide behandelen.
Ziektetoestanden die naar hun aard van de patiënt afwijken, zijn relatief gemakkelijk te behandelen.
Die met dezelfde aard zijn minder makkelijk te behandelen,
aangezien de aard van de betrokkene de aard van de ziekte versterkt.
In dit geval zou de verkoudheid bij het pitta-type makkelijker te behandelen zijn dan bij het kapha-type.

Complexpreparaten richten zich op een aantal gebieden:

• het in evenwicht brengen van de Dosha's, teneinde de basisconstitutie te herstellen
• het stimuleren van Agni, de metabolische kracht in het lichaam, zonder welke
  niets effectief door het lichaam geassimileerd kan worden.
• het verwijderen van afvalstoffen - Ama - uit het lichaam,
  die het systeem anders verstoppen en belemmeren
• het ondersteunen van bepaalde zwakke weefsels, lichaamssystemen en organen
• het bestrijden van zeer specifieke klachten (zo zijn er bepaalde kruiden of remedies
  die specifiek goed zijn voor astma, reuma, etc.)
• het verminderen van stress, voor zover er sprake is van een psychosomatisch verband
  
  Hoe meer smaken een preparaat of remedie heeft, des te complexer is de biochemische activiteit van een substantie.
  Ayurveda kent enkele kruiden en preparaten die op grond van hun hoeveelheid smaken
  een uitzonderlijk rijk werkingsgebied kennen.
  Sommige preparaten omvatten 5 of 6 van de zes smaken en ontlenen daaraan hun veelomvattende werking.
  
  Ayurveda als een biodynamisch model: genezen vanuit energetisch perspectief
  
  Ayurveda biedt een holistische benadering met vele niveaus van dynamiek en interactie.
  Een belangrijk aspect daarbij wordt gevormd door het uitgangspunt dat lichaam en
  geest voortdurend met elkaar in interactie zijn en elkaar wederzijds beïnvloeden.
  Ook modern wetenschappelijk en medisch onderzoek beweegt steeds meer in de richting van acceptatie van een dergelijk uitgangspunt.
  Daarbij is ook steeds meer duidelijk dat met name de hormoonklieren en -systemen in het lichaam
  een belangrijke rol spelen als brug tussen het emotioneel-mentale enerzijds en het lichamelijke anderzijds.
  Ayurveda heeft altijd al veel aandacht aan deze interactie besteed en
  haar expertise op dit gebied kan van veel nut zijn bij het effectief implementeren van deze bevindingen.
  Ayurveda is rijk aan wat men zou kunnen omschrijven als body/mind remedies,
  hetgeen bij de behandeling van vandaag de dag steeds meer voorkomende
  duidelijke psychosomatische aandoeningen van groot nut kan zijn.
  Behalve remedies heeft Ayurveda hier nog meer te bieden,
  met name op het gebied van het therapeutisch inzetten van bijvoorbeeld yoga of meditatie,
  de waarde waarvan ook in de medische wereld steeds meer wordt ingezien en geaccepteerd.
  
  Een nog nauwelijks ontdekt gebied van dit energetische gebied is te vinden in het raakvlak tussen de
  in Ayurveda veel gebruikte 20 hoofdkwaliteiten -
  verdeeld over 10 polaire paren van zogenaamde Gunas -
  en de eigenschappen van de ongeveer 20 bekende aminozuren.
  
  De 20 kwaliteiten - 10 paren
  van tegengestelde eigenschappen - die binnen Ayurveda gebruikt worden, zijn:
  Paren van tegengestelde guna's
  zwaar (guru)                        licht (laghu)
  koud (sita)                           heet (ushna)
  bewegingloos (sthira)          bewegend (sara)
  zacht (mrdu)                        hard (kathina)
  nat (snigda)                         droog (ruksha)
  doorzichtig (vishada)          ondoorzichtig (picchila)
  langzaam (manda)                snel (tikshna)
  glad (slakshna)                    ruw (khara)
  grof (sthula)                        fijn (sukshma)
  vast (sandra)                       vloeibaar (drava)
  
  Aminozuren vormen de bouwstenen van proteïnen binnen een cel en
  zijn vaak het eindproduct van het verteringsproces van proteïnen.
  In het kader van intracellulair metabolisme spelen zij - in combinaties waarin zij peptiden vormen -
  een rol bij het interpreteren van zintuiglijke sensaties.
  De vijf zintuiglijke waarnemingsvormen (horen, voelen, zien, smaken, ruiken)
  zijn in Ayurveda verbonden met de vijf elementen (Ether, Lucht, Vuur, Water, Aarde).
  De vijf elementen vertegenwoordigen weer bepaalde combinaties van de 20 Gunas.
  
  Ayurveda: het belang van een goed metabolisme en ontslakken
  
  In dit holistisch kader van een body/mind interactie spelen zowel op het lichamelijke als
  op het geestelijke vlak nog twee begrippen een zeer belangrijke rol:
  Agni en Ama.
  Agni betekent 'vuur' en staat voor alle processen in het lichaam die zorgen voor transformatie.
  Agni staat voor het spijsverteringsvuur in het maagdarmkanaal,
  maar ook voor het vermogen dingen mentaal en emotioneel te kunnen 'verteren'
  en zodoende te kunnen verwerken.
  Ayurveda kent vele gerichte remedies om met name lichamelijke metabolische processen te ondersteunen.
  Veel mensen lijden vandaag de dag aan een onregelmatig of te langzaam metabolisme,
  leidend tot opeenhoping van toxische stoffen of tot overgewicht.
  
  Als gevolg van een slecht werkende Agni kunnen zich afvalstoffen ophopen in het systeem.
  Giftige afvalstoffen in het lichaamssysteem worden in Ayurveda aangeduid met de term
  Ama, hetgeen 'niet gekookt' ofwel 'onverteerd' betekent.
  Ayurveda heeft zich gespecialiseerd in het verwijderen van afvalstoffen uit het lichaam.
  Het kent daarvoor zeer specifieke kruiden en remedies,
  maar ook andere methoden zoals Pancha Karma,
  waarbij met name oliën en ghee worden ingezet.
  Oliën en ghee kunnen diep in de lichaamsweefsels doordringen:
  daarbij kunnen ze enerzijds medicijnen mee het lichaam en de weefsels innemen en
  anderzijds gifstoffen aan zich binden en weer mee het lichaam uitnemen.
  Ghee heeft de bijzondere eigenschap dat zij de cel zelf kan binnensijpelen;
  dat is een van de redenen waarom medicinale ghee in de klassieke Ayurveda zo'n belangrijke plaats inneemt.
  Ayurveda kent tientallen medicinale oliën die ook hier vandaag de dag verkrijgbaar zijn en
  met goed resultaat bij tal van klachten kunnen worden ingezet.
  
  Conclusie
  Ayurveda is een eeuwenoud en holistisch gezondheidsmodel met een sterke preventieve invalshoek.
  Wanneer Ayurveda juist 'vertaald' en omgezet wordt, wordt al snel duidelijk dat het een enorme rijkdom aan actuele kennis,
  wetenschap en ervaring in huis heeft, die een enorme bijdrage kan vormen aan de verdere ontwikkeling
  van een zowel op preventie als genezing gericht, holistische gezondheidsmodel,
  waarbij ook zowel lichaam als geest een belangrijke plaats innemen.
• Ayurveda heeft de beschikking over een rijk palet aan vele, beproefde remedies
  die binnen dat kader direct en effectief kunnen worden ingezet door westerse artsen en therapeuten.
• Ayurveda - met haar eeuwenoude traditie - heeft zodoende zowel  filosofisch-wetenschappelijk
  als praktisch-klinisch zeer veel te bieden aan de moderne natuurgeneeskundige therapeut en arts.
• De klassieke Ayurveda heeft daardoor - indien juist en met zorg geïnterpreteerd en toegepast -
  een rijke toekomst in onze moderne maatschappij van vandaag de dag.

Individuele begeleiding
Meer inzicht in jouw specifieke type en de eventuele onbalans kan je via individuele begeleiding krijgen.
We gaan dan verder in op de werking van kruiden op je gezondheid en besteden veel aandacht aan een passende leefstijl.
Belangrijk uitgangspunt in de Ayurveda is dat alles wat je doet prettig moet voelen,
dus een streng dieet hoeft helemaal niet heilzaam te zijn.
Samen zoeken we naar voeding en een leefstijl die bij jou past, maar wel je gezondheid ondersteunt.

.

Homepagina Sangha Reiki

.

.