de vijf negatieve emoties

'De geest is de bron van ons lijden en van ons geluk. Het kan positief gebruikt worden om voordeel te creëren, of negatief, om schade te veroorzaken. Hoewel de fundamentele natuur van ieder wezen puur is zonder begin of eind, wat we 'Boeddha natuur' noemen, herkennen we dit niet. In plaats daarvan worden we door de grillen van de normale geest heen en weer geslingerd, die op en neer gaat, hier en daarheen, die goed en kwaad voortbrengt, prettige en pijnlijke gedachten.'
(Chagdud tulku, uit 'Gates to buddhist practice')


Inleiding

Er worden vijf negatieve krachten onderscheiden die op ons inwerken, deze vormen ons ego. Soms zijn deze bewust, soms zijn deze onbewust. Het zijn de vijf 'vergiften' ofwel vijf negatieve emoties. Bijna iedere gedachte of actie die we veroorzaken heeft wel ergens een component van deze krachten in zich. Daarom blijven we maar ronddraaien in samsara, en lijkt het Nirvana zo ver van ons verwijderd. We worden heen en weer geslingerd door hoop en angst. Hoop omdat we iets willen of ergens een bepaalde voorkeur voor hebben, en angst, omdat we weer andere zaken niet willen. Spirituele verlichting wordt dan ook wel aangeduid als een staat 'voorbij hoop en angst'.

Ook wel verbijstering, verwarring. Dit refereert aan de staat van onverlichtheid. Wij tasten in het duister omtrent de werkelijke natuur van het universum, en over de natuur en diepte van onze eigen geest en bewustzijn. Hierdoor is er een grens aan ons weten en kennen, en zijn wij niet alwetend, maar verduisterd, onverlicht. Deze onwetendheid is de wortel van alle andere negatieve emoties. Als wij zouden doorzien hoe onze oppervlakkige bewustzijn met haar waarnemen, denken en voelen tot stand kwam, zouden wij niet ten prooi vallen aan de negativiteit, maar alles doorzien als een projectie van onze eigen geest, een projectie van ons eigen 'Rigpa', of intrinsiek, puur bewustzijn. Het beoefenen van meditatie is de meest direct manier om deze mistige staat van bewustzijn die wij over het algemeen 'normaal' vinden aan te pakken. Zo kunnen wij ons meer bewust te worden van wat er nu werkelijk gebeurt, in plaats van ons steeds maar weer te verliezen in projecties.

Ook wel aangeduid als voorkeur, verlangen. De kracht die ervoor zorgt dat we ons tot zaken aangetrokken voelen. Zowel voedsel, mensen, muzieksmaak, eigenlijk alles wat we maar kunnen bedenken wat we fijn vinden, hebben we dus een voorkeur voor. En ontwikkelen we dus een zekere mate van gehechtheid. Een huwelijk leidt tot het lijden van een huwelijk, een auto leidt tot de ellende van een auto, en ga zo maar door. Geld hebben we nooit genoeg, ga zo maar door. Het plezier wat we hebben van het bevredigen van onze verlangens is dus maar kortstondig, en kan ons nooit langdurig en stabiel geluk opleveren. Het tegenovergestelde van onwetendheid is wijsheid, en tegenover de 'duisternis' of 'zwaarte' van de onwetend en beperkt bewustzijn, vinden we de 'verlichte' geest.

Agressie, afkeer, haat, woede, het zijn zaken waar we natuurlijk niet van houden. Dat deze anti-kracht ons geen geluk bezorgt, spreekt eigenlijk voor zich. Afkeer zorgt ervoor dat we zaken van ons afhouden, verdelen, dat we weglopen en angstig zijn, of aanvallen en schade berokkenen. Binnen onszelf zorgt het ervoor dat we niet van bepaalde emoties houden, ze ontkennen, wegdrukken, en zorgt het voor veel ellende. Als we ons slecht voelen, wordt het vaak nog erger omdat we ons ook nog eens gaan opwinden over het feit dat we ons niet goed voelen, wat alles alleen maar nog erger maken. Als we vriendschap zouden sluiten met de negatiefheid in onszelf, zouden we er in ieder geval veel beter mee kunnen omgaan. Anti-gif tegen kwaadheid is dan ook vooral: geduld.

Tussen mensen zorgt dit voor veel ellende. Jaloers ben je als je een probleem hebt met een ander zijn succes. Waarom wensen we anderen niet altijd het beste toe? We zijn vaak concurrenten in plaats van collega's, en de wereld gaat aan wedijver ten onder. Mooier, beter, sneller dan een ander zijn, bijna iedereen heeft er wel eens last van. Zich verheugen in het succes van een ander is dan ook de aangewezen remedie.

Trots, of arrogantie, is moeilijk waar te nemen. Het is een sluipende kracht, die we alleen maar waarnemen als hij heel duidelijk op de voorgrond treedt, in het algemeen. Maar hoe vaak denken we dat we het beter weten dan een ander? Vaak denken we dat we gelijk hebben, dat we het 'wel weten'. Maar wat weten we nou eigenlijk? Ook is het meestal gemakkelijker waar te nemen bij anderen dan bij ons zelf. Dat is natuurlijk ook een teken aan de wand. Oordelen over een ander is een teken van arrogantie. Vaak liggen trots en onwetendheid dicht bij elkaar, je denkt uit onwetendheid dat je 'gelijk hebt', de kracht die zorgt dat dit niet veranderd is je trots. Bescheidenheid opbrengen is dan ook belangrijk als je naar jezelf kijkt en over jezelf wilt leren.

Homepage Sangha Reiki